Is technologie de oplossing voor de vergrijzing?

Beleidsmakers en ondernemers spreken veelbelovend over technologie. Zorgrobots of gps-systemen worden aangeprezen als de oplossing voor de vergrijzing. In theorie klinkt het aantrekkelijk, maar wat betekent dit in de praktijk voor ouderen, families en zorgpersoneel?

Technologie draagt mogelijk bij aan individualisering en het individualiseren van risico’s

De focus op technologie in gezondheidszorg is een internationale trend. Demografische ontwikkelingen zoals de vergrijzing en toename van chronisch zieken, het gebrek aan arbeidskrachten en stijgende publieke kosten zetten de verzorgingsstaat onder druk. In antwoord op deze ‘zorgcrisis’ promoten beleidsmakers technologie om zorgbehoeften en kosten te reduceren en tegelijkertijd de kwaliteit van leven te verbeteren. Dankzij technologie kunnen ouderen langer zelfstandig thuis wonen, is de gedachte.

In het spreken over technologie wordt zorg voorgesteld als een kostenpost. Zorg is een risicofactor voor onze welvaart. Om kosten te drukken worden ouderen aangezet hun zorg en leven zelf te managen. Technologie maakt daar in toenemende mate onderdeel van uit nu deze meer beschikbaar komt op de markt. Denk aan zorgrobots, alarmeringssystemen, trace-en-tracksystemen om mensen met dementie te volgen en medische monitoring. Verondersteld wordt dat technologie de behoefte aan zorg, face-to-face contacten, menselijke relaties en netwerken kan vervangen. Voorts wordt verondersteld dat mensen liever thuis willen blijven wonen dan verpleegd worden in instituties.

Vanuit zorg-ethisch perspectief zijn vraagtekens te plaatsen bij technologie als oplossing voor de vergrijzing. Technologie draagt mogelijk bij aan individualisering en het individualiseren van risico’s. Het roept de vraag op wat technologie kan betekenen in de alledaagse praktijk.

Gevraagd: Track-en-trace systeempje voor mijn demente vader

De technologie geeft ook nieuwe verantwoordelijkheden en werkzaamheden

Familieleden experimenteren al volop met verschillende thuiszorgarrangementen inclusief technologie. Ze proberen van alles uit, en zoeken zo naar goede oplossingen. Egbert schrijft bijvoorbeeld op het online Alzheimer Nederland Forum: ‘Heeft iemand ervaring met gps-systemen? Ik ben op zoek naar zo’n systeempje voor mijn demente vader. Belangrijk: het moet voor de volgers (onder wie mijn hoogbejaarde moeder) makkelijk bedienbaar zijn. Ook moet vanaf meerdere computers/telefoons tegelijkertijd op het systeem ingelogd kunnen worden. (Ik ken de site van Zorgriem, maar die is rommelig en wekt weinig vertrouwen wat service en begeleiding betreft.) Alvast dank!’

Hoe het kan werken. Stel dat de vader van Egbert fysiek nog sterk is, en altijd graag buiten was. Binnen zitten geeft frustratie en irritatie, maar buiten verdwaalt hij. Door de gps kan hij buiten bewegen, het vergroot zijn individuele vrijheid en onafhankelijkheid. Belangrijker: door de gps kan hij het leven blijven leven dat hij altijd leidde. Hij kan andere mensen ontmoeten en de moestuin enkele kilometers verderop onderhouden. Hij is niet langer alleen zorgontvanger, maar geeft zelf ook zorg, wat de relatie met zijn vrouw gelijkwaardiger maakt. De gps biedt de vrouw en zoon veiligheid. De zoon kan blijven werken. De vrouw raakt minder vermoeid, zij ontvangt weer zorg van haar man.

Maar de technologie geeft ook nieuwe verantwoordelijkheden en werkzaamheden. Zo moet de echtgenote of zoon ervoor zorgen dat de gps werkt. Ze moeten daartoe contact zoeken met de provider. Ze moeten ook zorgen dat de gps goed blijft zitten, dat deze ‘aan’ staat als de man naar buiten gaat en dat hij de gps niet verliest. Niet alle partners en families zullen vaardig met de nieuwe technologie kunnen omgaan. Verder moet de familie de gps in de gaten houden, en in actie komen als blijkt dat de man niet op tijd naar huis komt of verdwaald is. Dit geldt ook voor het verzorgend personeel als een gps wordt gebruikt in de intramurale zorg. Zij moeten de man monitoren, vertrouwd raken met beeldschermen en situaties (waar is hij, hoe ver is hij weg, hoe lang is hij al weg, is hij al weer op weg terug, hoe is het met zijn conditie, is het nodig om hem te halen?).

Morele dilemma’s

Een robot of GPS voor vader mag een jongetjesdroom zijn, de praktijk is weerbarstig

Naast de menselijke en organisatorische risico’s, zijn er technische risico’s. Gps-systemen verschillen in zoverre van andere monitoringsystemen dat er sprake is van besturing op afstand. Dit is nieuw, en ervaringen daarmee zijn beperkt. Dat betekent dat families en zorgpersoneel voor morele dilemma’s komen te staan. De gps levert meer autonomie en vrijheid, maar brengt ook risico’s met zich mee.

Technologie werkt alleen als er mensen zijn die ervoor zorgen dat de technologie werkt, en verantwoordelijkheid nemen. Technologie wordt vaak gezien als een oplossing voor ouderen die geen familie en netwerk hebben. Dat valt te betwijfelen. Technologie vervangt sociale netwerken niet. Technologie vraagt om coördinatie, administratie, nieuwe routines en procedures, nieuwe vaardigheden, middelen en capaciteiten om in actie te komen. Zorg wordt hiermee niet vervangen, maar van afstand geactiveerd. Niet iedereen is in staat om de taken en verantwoordelijkheden die volgen uit technologie goed uit te voeren. Een robot of gps voor vader mag een jongetjesdroom zijn, de praktijk is weerbarstig. Goed beleid heeft oog voor die weerbarstigheid.

Tineke Abma is hoogleraar cliëntenparticipatie in de ouderenzorg

http://www.volkskrant.nl/opinie/is-technologie-de-oplossing-voor-de-vergrijzing~a4213414/

Advertenties

Over olafwijman

Olaf Wijman (1959) is goed ingevoerd in de materie en gepokt en gemazeld als verkoper. In de wereld van medische hulpmiddelen en de zorg overziet hij alle facetten: de problemen maar vooral de oplossingen daarvan. Dankzij zijn brede werkervaring is hij zowel inhoudelijk als strategisch sterk. Hij is door de wol geverfd in sales, accountmanagement, salesmanagement, productkennis en –ontwikkeling en in educatie. Zijn kennis en werkervaring deed Olaf op bij grote spelers in de sector zoals Bauerfeind, Imgroma/Brocacef, Eli Lilly, Arion, Abena, King/Bunzl, Espria en Limatra. Maar hij kent de zorg ook uit eigen ervaring als verpleegkundige binnen diverse specialismen bij UMC St Radboud. Bovendien pionierde hij als een van de eerste ondernemers in de commerciële thuiszorg. De laatste jaren heeft Olaf als ad interim-adviseur binnen De Zorgmarkt zijn kennis enorm verbreed dankzij uiteenlopende succesvolle projecten (zoals Verzorgend Wassen), marketing en marktonderzoek, e-learning en innovaties in de basiszorg.
Dit bericht werd geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s